ściśle chroniony osiadły

Systematyka
Rząd: wróblowe (Passeriformes)
Rodzina: muchołówki (Muscicapidae)
Gatunek: rudzik zwyczajny (Erithacus rubecula)

Charakterystyka
Podobny do muchołówki małej ale zdecydowanie większy. Dorosłe osobniki maja oliwkowobrązowy wierzch ciała. Popielaty pas oddziela rudą plamę obejmującą twarz, przód szyi i pierś. Jasny spód. Budowa ciała krępa, cienki, ciemny dziób, jasne nogi w kolorze od beżu (młode), po brąz u starszych osobników. Samicę można byłoby odróżnić wyłącznie po plamie lęgowej wiosną. Kuper szarobrązowy, ogon i pokrywy nadogonowe brązowe.   Młode nie maja charakterystycznej dla tego gatunku barwnej plamy. Na gardle, szyi i piersi maja plamisty wzór i jasno kreskowany wierzch ciała oraz żółte plamki na końcach skrzydeł. Najczęściej przebywa na ziemi, gdzie szybko skacze po niej z opuszczonymi lekko rozchylonymi skrzydłami. Charakterystycznym jest  przysiadywanie i kiwanie ogonem. W okresie lęgowym dość skryty, ale poza nim niepłochliwy. Ma wyprostowaną postawę, często i szybko zadziera ogon i strzepuje skrzydłami. Broni swojego terytorium nie tylko oznaczając śpiewem, ale też aktywnie przeganiając inne samce .

Wielkość
długość ciała 13-24cm
rozpiętość skrzydeł  22cm
waga 16- 18 g

Pokarm
Żywi się owadami, dżdżownicami oraz małymi ślimakami , które zbiera, chodząc po ziemi, bądź chwyta, spadając na nie z gałęzi lub innego punktu obserwacyjnego. Dietę uzupełnia szczególnie latem nasionami i drobnymi, soczystymi jagodami.  Jako, że  nie jest zbyt płochliwy, potrafi żerować wspólnie z innymi zwierzętami korzystając z tego, że rozkopują ziemię.

Śpiew ♫ 
(Nagranie audio: prof. Włodzimierz Meissner KEiZK UG)

Poza wyglądem, do cech rozpoznawczych należy przyjemy perlisty i melancholijny świergot samca.

Jest mistrzem w wymyślaniu i komponowaniu zwrotek, które z reguły nigdy nie brzmią tak samo i choć powtarzane, zawsze mają nową modyfikację. Śpiewa od rana aż prawie do zmroku, gdy większość śpiewaków już milknie . W swój śpiew  wplata frazy zasłyszane od innych śpiewaków.

Rozród i gniazdowanie
Łączy się w pary na jeden sezon, lecz jeśli oboje partnerzy wrócą w to samo miejsce w kolejnym roku, mogą się ponownie skojarzyć. W okresie ustanawiania terytoriów samce prowadzą walki, kończących się nawet okaleczeniem. Para wyprowadza do dwóch lęgów w roku.   Zakłada gniazdo w obszernych, półotwartych dziuplach, pomiędzy korzeniami drzew, pod wykrotami, w szczelinach lub wnękach konstrukcji wykonanych przez człowieka, a także korzysta ze skrzynek lęgowych. Gniazdo zbudowane jest z opadłych liści i mchu. Wysiadywaniem 4 do 6 jaj zajmuje się tylko samica.    Przez pierwszy tydzień po wykluciu, pisklęta są cały czas ogrzewane przez matkę. Samiec dostarcza pokarmu jej i dzieciom. Samica przystępuje niekiedy do kolejnego lęgu, zanim jeszcze młode staną się lotne, wówczas opiekę przejmuje samiec. Dorastające młode opuszczają gniazdo przed osiągnięciem zdolności do lotu i ukrywają się w jego pobliżu. O swojej obecności informują dorosłe ptaki głosem .Młode uzyskują zdolność do lotu pa upływie 2 tygodni od przyjścia na świat, w pełni samodzielne są po kolejnych 16 – 24 dniach.

Biotop
  W zasadzie jest garunkiem osiadłym i możemy go spotkać w kraju przez okres całego roku, choć część populacji zimuje w Europie zachodniej i południowo zachodniej Polsce. Wtedy można obserwować jego przeloty na przełomie marca–kwietnia i września–listopada.  Zamieszkuje różnego rodzaju lasy i parki, sady, cmentarze oraz tereny miejskie. Podczas wędrówek pojawia się tez wśród zadrzewień, przy ciekach wodnych oraz na terenach otwartych. Spotykany zwykle pojedynczo lub w niewielkich, luźnych grupach. Podczas wędrówek na zimowiska broni niewielkich rewirów żerowiskowych.

 

Opracował:   Emil Dzienniak