II- III V - X     

Systematyka
Rząd: siewkowe (Charadriiformes )
Rodzina: siewkowate (Charadriidae )
Gatunek: czajka (Vanellus vanellus )

Charakterystyka
Osobniki obu płci jednakowej wielkości, równe gołębiowi domowemu, ale mają znacznie dłuższe nogi. Samiec ma przednią część głowy czarną, łącznie z czubem. Pod okiem ciągnie się. aż do ucha czarny pas, boki głowy i szyi są białawe. Strona grzbietowa ciała popielatozielona z metalicznym połyskiem. Wierzchnia strona skrzydeł ma czerwony połysk, przechodzący w stalowoniebieski. Szyja i gardziel są połyskliwie czarne, pierś i brzuch, białe. Spodnie pióra ogona mają kolor rdzawy. Oczy ma ciemnobrązowe, dziób czarny, nogi czerwone. Samica różni się brakiem czarnego ubarwienia głowy i krótszym czubem. W locie ma charakterystyczną sylwetkę: zgięte, łopatowate, zaokrąglone od tyłu skrzydła, białe od spodu, zakończone czarnym brzegiem, które wyglądają jak litera "M". Lata z prędkością 50 km/ h. W szacie spoczynkowej zacierają się granice między białymi i czarnymi plamami, a głowa i podgardle stają się białawe. Młode osobniki są bardziej brązowe z bardzo krótkim czubkiem na głowie i wierzchem ciała wyglądającym jak łuskowaty.

Wielkość
długość ciała 30-35 cm
rozpiętość skrzydeł  65-85 cm
waga 130- 330 g

Pokarm
Żywi się owadami i innymi małymi bezkręgowcami jak pająki, robaki i mięczaki. Wyjątkowo zdarzają się małe ryby i żaby, a jesienią również nasiona i źdźbła traw. Pokarmu wyszukuje wśród niskiej roślinności lub na terenach zupełnie osłoniętych zbierając go lub wydłubując z ziemi. Żeruje spokojnie chodząc lub podbiegając.

 

Głos ♫ 
(Nagranie audio: Paweł Szczepaniak)

Podczas ewolucji w czasie lotów godowych wydawanemu przenikliwemu krzykowi "kui kui kiuih kiuih" towarzyszy świst skrzydeł. Różni się on od ostrzegawczego okrzyku którym odstrasza człowieka lub drapieżnika zbliżającego się do gniazda, dźwięcznego "kiwit kiwit".

 

Rozród i gniazdowanie
Na lęgowiska wracają wcześnie, bo już w lutym i marcu. W okresie godowym w marcu samiec wykonuje akrobatyczne loty godowe z widowiskowymi skokami. Czajka bije wtedy gwałtownie skrzydłami na przemian wzbijając się i opadając. W powietrzu odwraca się na plecy, robi pętlę , wydając ostre krzyki. Toki kończą się na ziemi, gdzie partnerzy biegają, kiwają się, kłaniają się sobie i rozpościerają ogony. W tym samym czasie samiec szykuje kilka jamek, a samica wybiera tę, która będzie przyszłym gniazdem. Samce mogą być monogamistami, jak również żyć w poligamii i posiadać do 4 partnerek. W drugim wypadku samiec wysiaduje gniazdo każdej partnerki po trochu. Gniazdo to nieosłonięte zagłębienie w ziemi w otoczeniu niskich roślin, wyścielone skąpo trawą. Czasem tworzy kolonie lęgowe. Istotna jest wysokość roślin na lęgowisku, która nie powinna przekraczać na początku okresu lęgowego około 8 cm wysokości. Wysiadujące ptaki mogą dzięki temu się widzieć, ale też mieć widok na okolicę co daje im poczucie bezpieczeństwa, a pisklęta bez przeszkód biegać. W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju-kwietniu 3 do 5 brązowożółtych jaj w ciemniejsze plamy. W gnieździe jaja ułożone są ostrzejszymi końcami do środka. Jaja wysiadywane są przez okres 21-28 dni zasadniczo przez samicę, tylko czasem zmienia ja samiec. Obydwoje rodzice, w razie zagrożenia bronią gniazda i atakują z powietrza. Agresję przejawiają również gdy chodzi o ochronę młodych. Wrzeszczą wtedy przeraźliwie i dziobią napastnika. Mogą nawet gonić napastnika i ofiarnie walczyć mimo poniesionych ran. Pisklęta, kilka godzin po wykluciu biegają i zdobywają pokarm. Wyglądają jak puchate kulki z białym kołnierzykiem na karku od góry obrzeżonym na czarno. Usamodzielniają się po 5 tygodniach, kiedy to umieją już latać. Włóczą się wtedy stadami po okolicy. Dojrzewają w pierwszym roku życia. Przeloty marzec-kwiecień oraz czerwiec i późniejsze miesiące, przemieszcza się wtedy dużymi stadami. Żyją do 18 lat.
 

Biotop
Zamieszkuje bagna, wilgotne łąki, pastwiska, spuszczone stawy i brzegi zbiorników wodnych. Można ją też spotkać na suchych polach uprawnych, przy czym w pobliżu musi znajdować się woda. Unika wszelkich nierówności terenów jak pagórki czy zadrzewienia i krzewy zasłaniające widoczność, dlatego spotkać ją można na zupełnie odkrytym obszarze.


Jest objęta ochrona gatunkową ścisłą. Lęgi i same gniazda zagrożone są zniszczeniem w czasie wcześniejszych żniw, kiedy to młode jeszcze nie zdążą się usamodzielnić. Stosowane powszechnie chemikalia wybijają owady, główne pożywienie czajek. Pierwotne siedliska jak wilgotne łąki i torfowiska w wyniku osuszania zamieniane są na tereny rolnicze, które nie dają gwarancji wykarmienia piskląt. To wszystko powoduje spadek liczebności tego ptaka i pojawianie się go w większej ilości tylko z okazji przelotów.

Opracował/a:   Wanda Kula