Systematyka
Rząd: jastrzębiowe (Accipitriformes)
Rodzina: jastrzębiowate (Accipitridae)
Gatunek: bielik (Haliaeetus albicilla)

Charakterystyka
To nasz największy lęgowy ptak szponiasty a także największy w północnej Europie. Sylwetka charakteryzuje się masywnością, długimi i szerokimi skrzydłami o prostych, równoległych brzegach zakończone palczastymi lotkami tzw. deskowate, szczególnie dobrze widoczne w locie. Samice są nieznacznie większe od samców, lecz w upierzeniu nie ma różnic między płciami. U dorosłych ptaków grzbiet i brzuch ciemnobrunatne natomiast  głowa i szyja jasnobeżowa do białej. Ptaki młode są całe ciemnobrunatne o czerwonobrązowym łuskowaniu. Na spodzie u nasady skrzydeł mają białe pióra. Ogon krótki, układający się w wachlarz, klinowaty, początkowo ciemny, z każdym rokiem staje się coraz bardziej biały, by po 5–6 latach stać się śnieżnobiały. U młodych niewybarwionych ptaków na płaszczu, brzuchu i skrzydłach zobaczyć można białe pióra często z ciemną obwódką. W locie widać ich kontrastujące podbarkówki. Po 5 latach wykształca się całkowicie dorosła szata, oprócz głowy, która jasna jest dopiero po 8-10 latach. Nie jest tak kontrastowa i wyraźnie odcinająca się od szyi jak u bielika  amerykańskiego. Potężny żółty dziób i mocne nogi (nieopierzone skoki) uzbrojone w masywne szpony.  Machają seriami płytkich uderzeń skrzydeł, wykonując tylko krótkie ślizgi. Gdy krążą skrzydła trzymają płasko lub nieznacznie uniesione. Często widoczny na znacznej  wysokości gdy szybuje korzystając z powietrznych prądów  wznoszących .

Wielkość
długość ciała 85-95 cm
rozpiętość skrzydeł samce do 220 cm, samice do 240 cm
waga samce 3,5-4,5 kg, samice 4-6 kg

Pokarm
Łowi głównie ryby  pływające przy powierzchni wody,  świeże lub śnięte. Potrafi zaatakować nawet na dorosłe łabędzie. Głównie są to jednak perkozy, kaczki i łyski. Sporadycznie łapie ssaki – zające, gryzonie, a także młode sarny. Przy braku świeżej zdobyczy, głównie zimą, zjadana jest również padlina. Polowanie urządza z zasiadki wypatrując ofiar z wysokiego drzewa lub z lotu patrolowego. W obrębie swojego rewiru może mieć stałe czatownie (są nimi wysokie drzewa) z których obserwuje jezioro lub staw. Spada na ofiarę z wyciągniętymi szponami. Może też udać się za nią w pościg. Poluje również na ptaki i ich podloty przede wszystkim wodne. W takich polowaniach mogą współpracować oba osobniki pary, gdzie jeden wypłasza zmuszając  np. łyskę do nurkowania, a drugi atakuje i chwyta wynurzającą się.

Głos ♫ 
(Nagranie audio: Tomasz Ogrodowczyk)

Przy gnieździe odzywają się przenikliwym  ujadającym krakaniem. Doniośle i przenikliwie krzyczy "kyik kyik"

Rozród i gniazdowanie
Bieliki to ptaki monogamiczne, nierzadko łączące się w pary na całe życie. Bieliki swój pierwszy lęg zakładają mając 5 lat. Ponad swoim terytorium, na dużej wysokości, ptaki wykonują lot godowy zimą lub wczesną wiosną. W jego trakcie samica odwraca  się na grzbiet i łączy szponami z partnerem. Następnie oboje składają skrzydła i w wirującym korkociągu powoli spadając, aż nisko nad ziemią rozlatują się w różne strony, po czym przystępują do ponownego połączenia w powietrzu. Bieliki budują jedne z największych gniazd spośród wszystkich ptaków. Używane przez wiele lat gniazdo może przekraczać 2 m wysokości i osiągać ciężar nawet jednej tony. Dla tego też istotnym elementem ochrony bielika jest utrzymywanie starodrzewia mogącego unieść tak ciężkie konstrukcje.Para bielików może mieć na swoim terytorium  2-3 gniazda, rozbudowywane są stopniowo przez kolejne lata. W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając przeważnie 2 białe jaja od połowy lutego do marca. Jaja wysiadywane są przez okres około 38-42 dni przez obydwoje rodziców (przeważa tu rola samicy). Może przeżywać tylko 1 młode, ale w bardziej korzystnym okresie udaje się im wychować 2. W ciągu 4 tygodni od wyklucia na przełomie marca i kwietnia młodymi zajmuje się samica, a samiec przynosi pokarm. Po tym okresie oba dorosłe ptaki polują, choć rola samca jest tu mniejsza. Pisklęta, początkowo okryte szarym puchem, opuszczają gniazdo po około 70 dniach. Na przełomie czerwca i lipca rodzice zabierają pisklę na naukę latania, która odbywa się na zrębach pozostawionych przez człowieka. Młode początkowo przeskakuje z gałęzi na gałąź. Zdolne do lotu staje się po 80-90 dniach, ale rodzice zajmują się nim przez kolejne 2-3 miesiące nim nie osiągnie całkowitej niezależności. Młode bieliki  okazują zdolność zabawy łapanymi przedmiotami, błyskotkami ćwicząc umiejętności łowieckie. Podczas samodzielnych polowań dochodzi często do konfrontacji sił i zabierania  sobie wzajemnie zdobyczy.  Zdolność do prowadzenia lęgów osiągają po 5 - 6 latach. Na wolności bieliki dożywają 30 lat, w niewoli nawet do 40.

Biotop
Wybiera różnorodne okolice w okolicach akwenów, terenów podmokłych lub cieków wodnych ze starymi drzewami, na których chętnie gniazduje. Unika natomiast terenów górzystych, bezleśnych i bez zbiorników wodnych, ale też rozległych i zwartych kompleksów leśnych. Żeruje głównie wzdłuż wybrzeży, na zbiornikach wodnych i terenach podmokłych.

 Po II Wojnie Światowej liczebność bielika w Polsce wynosiła  zaledwie 45 par. Trudna restytucja gatunku spowodowana była licznymi zatruciami powodowanymi przez DDT oraz inne pestycydy i rtęć odkładającą się  w pokarmie łowionym przez bielika. Dzięki zabiegom ochronnym udało się uratować populację bielika w kraju . Obecnie wynosi ona około 1500par. Znacznie do tego przyczyniła się ochrona obszarów lęgowych ze strefą ochronną wokół gniazda. Polskie bieliki odbudowują takze  populację tego gatunku w Irlandii.
Bielik należy do podgatunku orłanów, które mają charakterystyczne nieopierzone skoki. Można założyć , iż ten właśnie gatunek jest pierwowzorem godła Polski gdzyż  w większości przedstawiany jest z nieopieżonymi lub żółtymi skokami.

Zagrożenia: zatrucia pestycydami i metalami ciężkimi jak rtęć i ołów poprzez odkładanie się toksycznych substancji w spożywanej zdobyczy - niestety ciągłym zagrożeniem jest celowe zabijanie z broni palnej i ustawianie pułapek, zwłaszcza w pobliżu niektórych kompleksów  ryb hodowlanych , usuwanie  starodrzewia z dogodnych dla bielika lokalizacji,  oraz rozwój cywilizacji w postaci linii energetycznych wysokiego napięcia czy  nieprzemyślanych inwestycji elektrowni wiatrowych.


Opracował:   Emil Dzienniak