IV-VVIII-IX 

Systematyka
Rząd: jastrzębiowe (Accipitriformes)
Rodzina: jastrzębiowate (Accipitridae)
Gatunek: błotniak łąkowy (Circus pygargus)

Charakterystyka
Ptak drapieżny o smukłej, eleganckiej sylwetce. Samce są nieznacznie mniejsze i smuklejsze od samic, mają popielatoszary grzbiet, głowę i pierś, a białawy spód ciała jest rdzawo kreskowany i kropkowany. Skrzydła są wąskie, ostro zakończone, podczas szybowania uniesione w kształcie litery V. Z resztą ciała mocno kontrastują czarno zakończone lotki dłoniowe. W locie samca można poznać po ciemnych paskach na skrzydłach (z wierzchu jeden, od spodu dwa). Młode samce mają siwą tęczówkę która w około 3 roku życia przybiera dopiero żółtą barwę.
Samice maja brązowy grzbiet z widoczną białą plamą nadogonowa (w kształcie półksiężyca), spód jasno kremowy z brązowym kreskowaniem. Lotki i sterówki prążkowane. Młode osobniki są ciemne. Spód ciała jest rdzawy, rzadziej kasztanowobrązowy, bez rysunku. Na głowie wyraźna ciemna plama uszna, biaława brew oraz plama pod okiem. Ogólnie w ubarwieniu przeważają brązy.

Wielkość
długość ciała 41-52 cm
rozpiętość skrzydeł  95-120 cm
waga samice ok. 370 g, samce ok. 270 g

Pokarm
Głównie drobne ssaki (przede wszystkim norniki)około 45%, dopełnieniem diety są ptaki wróblowe (skowronki, pliszk żółte, pliszki siwe)około 30% w tym ledwo lotne młode, oraz 25% duże owady (pasikoniki zielone, chrząszcze, ważki) oraz jaszczurki, łowione zwłaszcza przez usamodzielniające sie młode osobniki. Atakuje ofiary z niskiego prostego lotu patrolowego nad terenami otwartymi (polami, łąkami i pastwiskami). Drobne ptaki (np. skowronki lub pliszki żółte) może chwytać także w locie

Głos ♫ 
(Nagranie audio: chwilowo niedostępne)

To ptak na ogół milczący. Sporadycznie da się go usłyszeć z dala od gniazda, przy którym najczęściej się odzywa kontaktowo ze samicą i młodymi serią chropowatych zawołań "jik-jik-jik". Młode wołają piskliwym 'pii" Głos ostrzegawczy to ostre "jek-jek-jek".

Rozród i gniazdowanie
Ptaki powracają z zimowisk na południe od Sahary około trzeciego tygodnia kwietnia. Wpierw samce, później samice. Do rozrodu przystępują osobniki najczęściej nie młodsze niż 3-4 letnie. Samiec wykonuje loty tokowe na znacznej wysokości nad terytorium lęgowym. Jest ono zajmowane regularnie przez kilka lat przez tą samą parę. Jeśli okolica obfituje w gryzonie to w obrębie 10 km mogą znajdować się nawet dwa gniazda. Samiec opiekuje się wtedy obiema samicami. Gniazdo o średnicy 40-50 cm buduje samica, na ziemi pod osłoną wysokich roślin. Dawniej gniazda zakładane były na nieskoszonych łąkach, pod osłoną krzewów, obecnie najczęściej w uprawach zbóż. Początek lęgów od połowy maja do początku czerwca. Samica składa przeważnie 3-5 jaj. Ptaki wyprowadzają jeden lęg w roku. Wysiadywanie, zaczyna się już od pierwszego jaja. Młode wykluwają się więc w kilkudniowych odstępach. Wysiadywanie trwa od 27-30 dni. Pisklęta przebywają w gnieździe ok. 30-40 dni. Wylatują z gniazda od połowy lipca. Przez 2 tygodnie po wylocie są jeszcze dokarmiane przez rodziców. Efektywność lęgów jest dosyć niska i wynosi 1-2 młode na parę.

Biotop
Naturalnym siedliskiem lęgowym tego gatunku są równinne tereny podmokłe łąki, turzycowiska, szuwary sąsiadujące z pastwiskami i łąkami. Obecnie, w wyniku degradacji naturalnych środowisk, znaczna część par gniazduje na polach, w uprawach zbóż ozimych czy rzepaku. Najchętniej zasiedlane są urozmaicone tereny rolnicze z sąsiadującymi łąkami i nieużytkami będącymi terenem łowieckim.


Zagrożenia:  To jeden z gatunków najbardziej podatnych na niekorzystne przekształcenia środowiska spowodowane przez człowieka. Intensywna gospodarka rolna z chemiczną ochoroną roślin, osuszanie naturalnych terenów  oraz nieumyślne  niszczenie  siedlisk podczas sianokosów i prac polowych są najczęstszą przyczyną zmniejszania się populacji gatunku. Do innych zagrożeń należy zaliczyć penetrację przez drapieżniki ( lis) oraz niską świadomość o prostych metodach ochrony.

Działania ochronne:  Prowadzone są przez kilka organiacji zarówno w postaci ochrony czynnej jak i akcji edukacyjnych np. Projekt ochrony błotniaka łąkowego stowarzyszenia "Bocian"  http://pygargus.pl

 


Opracował:  E.Dzienniak