V   X     

Systematyka
Rząd: wróblowe (Passeriformes)
Rodzina: łuszczaki (Fringillidae)
Gatunek: makolągwa (Carduelis cannabina)
                                        (Linaria cannabina)

Charakterystyka
Niewielki ptak o smukłej sylwetce i dość długim ogonie, nieco mniejszy i delikatniejszy od wróbla. Wielkość obu  płci podobna. Samiec w szacie godowej ma czerwone czoło i pierś (jesienią te kolory zmieniają się i stają brązowoczerwone) oraz szarą głowę i kark. Charakterystyczne rozjaśnienie pod i nad okiem, a policzki ciemniejsze z jasną plamą pośrodku. We wszystkich szatach, grzbiet i pokrywy skrzydłowe ciemnobrązowe, brzuch jasny, żółtawy, ciemnokreskowany, lotki i sterówki ciemnoszare, biało obrzeżone. Typowa dla makolągwy jest biała wstawka na lotkach 1. rzędu, tworząca także w locie widoczne rozjaśnienie.  W szacie spoczynkowej  samiec  upodabnia się do samicy (której upierzenie nie ma czerwonej barwy) - szara głowa i czerwone plamy stają się brązowe, a na piersiach widać smugi. Dziób makolągwy jest szary, krótki i dość szeroki, tęczówki oczu ciemnobrązowe, a nogi brązowocieliste. Młode mają upierzenie podobne do samicy, choć więcej kreskowania. Osobniki młodociane, w przeciwieństwie do dorosłych, odbywają jesienią tylko częściowe pierzenie i nie wymieniają części steróweki lotek.. Różnice koloru i świeżości bądź wytarcia piór pozwalają rozrózniać ptaki roczne od starszych aż do pierzenia w sierpniu.

W szacie spoczynkowej, makolągwę można pomylić z rzepołuchem, w szacie godowej - z czeczotką.

Makolągwy, to ptaki ruchliwe i żwawe, wzlatujące skaczącym lotem, a po chwili znowu lądujące.  W stadach - hałaśliwe.

Wielkość

długość ciała 12,5-14 cm
rozpiętość skrzydeł  ok. 23 cm
waga 15-20 g (a jesienią nawet 22 g)

Pokarm
Makolągwy, najbardziej spośród naszych łuszczaków, są uzależnione od obecności nasion chwastów i traw, np. rzepichy, gwiazdnicy, szczawiu zwyczajnego, wiesiołka, rdestu, pięciornika, jaskrów, mniszka, ostów, wiązówki błotnej, choć czasem też krzewów i drzew (np. wiązów). Chętnie wyszukują nasiona roślin oleistych. Nie jadają owoców krzewów, tak lubionych no. przez dzwońce czy jery. W porze lęgowej łowią pająki, owady, np. muchy i komary, ale też pluskwy, chrząszcze i mszyce. Zamiłowanie makolągwy do odżywiania się nasionami konopii ma swoje odbicie w łacińskiej nazwie gatunkowej, pochodzącej od greckiego słowa "kannabis", oznaczającego konopie. Pokarm piskląt stanowią głównie nasiona, uzupełniane mszycami, larwami mrówek i innymi delikatnymi owadami.

Po okresie lęgowym, duże stada - często mieszane z dzwońcami, rzepołuchami czy czeczotkami - żerują na terenach bogatych w nasiona chwastów, tzn. na ugorach, ścierniskach i w pobliżu stogów.  Zwykle zbierają nasiona z ziemi w odsłoniętym miejscu, z rzadko porastającą je niską roślinnością zielną. 

 

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Jarek Matusiak, XC120710. Dostępne na www.xeno-canto.org/120710)

Makolągwa wydaje szereg dźwięków kontaktowych, m.in. w czasie lotu, ponadto śpiewa. Piosenkę tworzy mieszanina melodyjnych świergotów, treli, gwizdów i trajkotliwych sylab, które przeplecione są wabiącym głosem. Samiec potrafi nawet bardzo długo śpiewać na podwyższonym miejscu.  Czasami zwrotki pioseki są szybkie, przciągłe, częściej krótkie i wyraźnie oddzielone.

Rozród i gniazdowanie
Gniazdo makolągwy położone jest w podobnych miejscach, co gniazdo dzwońca i na pierwszy rzut oka, bardzo do niego podobne podobne kształtem i budową. Szerokie na ok. 10 cm (wewnątrz 4-5 cm), głębokie na 3-4 cm, gniazdko makolągwy ma kształt koszyczka. W konstrukcję wplecione są korzonki, źdźbła, kłącza, zioła i trawy poprzetykane puchem roślinnym, wełną, a wyściółkę stanowi delikatne włosie, puch lub piórka. Gniazdo bywa usytuowane w środkowej części krzewu lub młodego drzewa, w miejscu dobrze nasłonecznionym,  na wysokości 0,5-2 m nad ziemią. Czasem może być ulokowane nawet na ziemi lub w gęstej trawie. Uwiciem gniazda i układaniem w nim ściółki zajmuje się samica, czasami pomaga jej samiec. Najczęściej wtedy, gdy  samica szuka na ziemi piórek i drobnych roślin, samiec czuwa w pobliżu na wyższym stanowisku, np. kamieniu czy krzewie. Od czasu do czasu i on szuka materiału do wyścielenia gniazda.
Makolągwy gnieżdżą się w luźnych grupach dochodzących do 20 ptaków. To powoduje, że na jednym krzewie znaleźć można dwa gniazda lub więcej. Odnotowano przypadki gniazdowania w śródmieściach dużych miast. Tworzone pary są monogamiczne, przynajmniej przez okres lata.
W drugiej połowie kwietnia, samica składa 4-6 jasnych jaj, różowo lub fioletowo plamkowanych. W okresie do sierpnia, makolągwa może wyprowadzić dwa lub nawet trzy lęgi.
Wysiaduje głównie samica, a trwa to ok. 2 tygodni.  Pisklęta, gniazdowniki, pokryte są dość długim i obfitym, szarobrunatnym puchem, ich gardziel jest różowa a zajady bladożółte. Po ponad 2 tygodniach, młode opuszczają gniazdo, jednak  przez kolejnych 14 dni pozostają pod opieką rodziców. Rodzice karmią pisklęta nasionami chwastów i ziół, a także owadami.
Do rozmnażania się przystępują ptaki jednoroczne.

Biotop
Biotop makolągwy jest urozmaicony, w zależności od okresu jej życia - nieco inny w okresie lęgowym i pozalęgowym.  Makolągwy występują na otwartych terenach z gęstymi krzewami, wzdłuż szos i torów, na obrzeżach młodników, sadów i ogrodów w pobliżu siedzib ludzkich.  Unikają większych kompleksów leśnych i nie zapuszczają się w głąb lasu. Zimą zalatują też do osiedli miejskich i na obrzeża parków.
Na lęgowiska wybierają tereny nasłonecznione.
Żerują na otwartych przestrzeniach z kępami, pasami drzew, gęsto zarośniętymi pastwiskami, pustkowiami, wrzosowiskami, ugorami, żywopłotami, zielenią wiejską i sosnowymi młodnikami.Można je obserwować, kiedy obsiadają badyle i krzaki rosnące na miedzach, a czasem wiszące druty nad polami.
Makolągwy regularnie zimują w Polsce. Są częściowo wędrowne; nasze makolągwy odlatują na zachód i południe Europy między wrześniem a październikiem, a do Polski przylatują makolągwy ze wschodu i pólnocy. Powroty odbywają się w marcu-kwietniu.

Obecnie to niebyt liczny gatunek lęgowy w Polsce, którego występowanie ograniczyło intensywne tępienie polnych chwastów oraz zanikające uprawy odpowiednich roślin oleistych.

Podlega ścisłej ochronie gatunkowej. 


Opracowała:   Hanna Żelichowska