ściśle chroniony IVprzyloty VIII-IXodloty

Systematyka
Rząd: wróblowe (Passeriformes)
Rodzina: muchołówki (Muscicapidae)
Gatunek: muchołówka żałobna (Ficedula hypoleuca)

Charakterystyka
Nieco mniejsza od wróbla o krągłej sylwetce z krótkim ogonem. Ubarwienie samców zwykle czarne z wierzchu i białe od spodu, ma jedną lub dwie białe plamy na głowie. Biały pasek na skrzydle układa się wzdłuż lotek trzeciorzędowych. Ogon biało obrzeżony. Samice są brązowe i płowo białe z bardziej lub mniej ciemnym wąsem, na skrzydłach mniej bieli. Ptaki w szacie juwenilnej mają nakrapiany beżowo wierzch ciała i ciemnoplamkowany spód. Nieliczny lub średnio liczny ptak lęgowy

Wielkość
długość ciała ok 13 cm
rozpiętość skrzydeł  21-24 cm
waga 9-15 g

Pokarm
Owady , które chwyta w locie lub ewentualnie zbiera z ziemi. Najchętniej wybiera pasikoniki i motyle. W przeciwieństwie do muchołówki szarej, po chwyceniu owada nie powraca na to samo miejsce aby tam go zjeść.

Śpiew  ♫
(Nagranie audio: prof.W.Meissner KEiZK UG)

Wabi głośnym "łitt" lub "łi-tik". Śpiew to rytmiczna sekwencja tonów o różnej wysokości, krótkich zwrotek z powtarzanymi melodyjnymi elementami "di wice wice" przechodzącymi w szczebiot z gwiżdżącym "diple diple" (podobnie śpiewa pleszka). Jest znacznie barwniejszy niż w wykonaniu muchołówki szarej, choć ma smutny motyw, od czego wzięła się nazwa gatunkowa. Śpiew samca w pobliżu dziupli trwa do czasu aż samica się pojawi i wybierze partnera oraz miejsce na gniazdo.

Rozród i gniazdowanie
W ciągu roku wyprowadza jeden, rzadziej dwa lęgi, od kwietnia do czerwca. Samce pojawiają się pod koniec kwietnia, a samice tydzień później. Pierwsze powracają na lęgowiska te silniejsze i bardziej doświadczone, przez co zajmują bardziej atrakcyjne dziuple, czekając na przylot samiczek. Następuje to parę dni później. Te kiedy wrócą dokonują inspekcji kolejnych dziupli wokół których roztacza się śpiew samców. Samiec niekiedy zwabia do swojego rewiru więcej (do trzech) partnerek, zwłaszcza gdy zdążył zająć najlepsze terytorium do wydania potomstwa. W takim przypadku każdej wybiera gniazdo, gdzie ta znosi jaja i wychowuje pisklęta. Takie wielożeństwo u wróblowatych jest zjawiskiem wyjątkowym. Gniazdo zakłada w dziupli drzewa lub otworach w ścianach, zwykle na wysokości kilku metrów. Wykorzystuje również skrzynki lęgowe. Gniazdo o luźnej konstrukcji, zbudowane z mchu, włókien, liści, łyka, suchej trawy, korzonków i pasków kory drzew iglastych, wyściełane jest piórami i sierścią. Pomimo, że samiec wybiera miejsce na gniazdo, to samica zajmuje się jego budową, a potem wysiadywaniem.  Samica składa zwykle 6–7 jaj, bladoniebieskich ,czasem białawych, z czerwonawymi plamkami.  Wysiaduje je przez 14–16 dni. Młode, gniazdowniki, opuszczają gniazdo po 14–16 dniach. Wcześniej są karmione latającymi owadami i gąsiennicami przez oboje rodziców

Biotop
To ptak typowo leśny. Zasiedla otwarte nasłonecznione stare lasy liściaste i mieszane, a także zadrzewienia, stare parki, zagajniki. Unika wilgotnych stanowisk, preferując za to te cieplejsze z rosnącymi dziuplastymi drzewami. Nie odwiedza karmników, ale latem spotkać ją można przy wodopoju. Lokalną populację może zwiększyć wywieszanie budek lęgowych. W czasie przelotów licznie może się pojawiać w różnych środowiskach, choć najczęściej w lasach.

 

Opracował/a:   Sylwester Kocot