II - III   X - XII    

Systematyka
 Rząd: blaszkodziobe (Anseriformes )
 Rodzina: kaczkowate (Anatidae )
 Gatunek: gęś gęgawa, gęgawa (Anser anser )

Charakterystyka
   Duża gęś, bardzo podobna do gęsi domowej, której jest protoplastką. Jest jedynym gatunkiem gęsi ,który u nas gniazduje. Upierzenie szaropopielate, wierzch i boki ciała poprzecznie prążkowane. Spód ciała jasno szary , podogonie białe. Stosunkowo gruba szyja i rzucający  się w oczy pomarańczowy dziób. Nogi bladoróżowe. U azjatyckiego podgatunku gęgawy (a.rubirostris) dziób ma barwę różową. Delikatna pomarańczowa obwódka wokół oka.

Wielkość
 długość ciała 80-90 cm
 rozpiętość skrzydeł  150-170 cm
 waga 4-5 kg

Pokarm
 Gęgawa jest roślinożerna. Podstawą jej diety jest trawa, nie gardzi jednak, zwłaszcza wczesną wiosną zaraz po powrotach z zimowisk oziminami. Spożywa również nasiona roślin zbożowych, które pozostają po omłotach na niezaoranych ścierniskach. Gęgawy często można spotkać na zaoranych polach gdzie poszukuje kłączy perzu.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Tomasz Ogrodowczyk)

Głos gęgawy jest niemal identyczny co głos gęsi domowej, ale bardziej słyszalna jest głoska "a" i "ą".  Nosowe, trąbiące "ygagagagag" i dźwięki na dwu różnych wysokościach - "UNGung".

Rozród i gniazdowanie
      Gęgawy żyją w stałych parach małżeńskich przez całe życie. Młode pary łączą się podczas pierwszej zimy i przez jeden lub dwa sezony pozostają "narzeczonymi" nie przystępując do lęgów. Starsze owdowiałe ptaki często nie znajdują już partnera. Pszukiwanie partnera polega na ostrożnym przebywaniu i w pobliżu i delikatnym gęganiu. "Małżeństwo" jest zawarte w chwili wspólnego głośnego krzyczącego gęgania w duecie. Później ptaki również często i chętnie tak robią. Gęgawy jako jedne z pierwszych ptaków w Polsce przystępują do lęgów. Krótko po przylocie z zimowisk  ptaki , które łączą  się w pary na całe życie przystępują do budowy gniazda w kształcie kopca. Zdarza się , szczególnie na terenach zalewowych, że gęgawy budują swoje gniazdo na głowiastych wierzbach. Dość pospolite jest umiejscawianie gniazd  na niedostępnych wyspach na środku jezior i stawów. Gęsi składają od 2 do 8 białych jaj, któe po pewnym czasie tracą swój kolor za sprawą butwiejących liści z których zbudowane jest gniazdo. Jaja wysiaduje samica ale samiec nieustannie przebywa w pobliżu  ostrzegając  ją o niebezpieczeństwie. W chwilach gdy samica opuszcza gniazdo udając się na żer nakrywa jaja puchem wyrywanym z piersi, przez co gniazdo pod koniec wysiadywania pełne jest piór. Ptaki żerują wspólnie ale samiec pilnuje samicy i gniazda przed zagrożeniami, dopiero gdy ta powróci na gniazdo on przystępuje do żerowania. Młode klują się po ok. 28 dniach i pozostają w gnieździe tylko pierwszy dzień po wykluciu, potem oboje rodzice wodzą gąsięta. Bardzo często zdarza się tworzenie czegoś na kształt "przedszkola",  kilka gęsich rodzin łaczy się i nierzadkie są widoki dorosłych pływających z 15-20 młodymi. Młode ptaki uzyskują zdolność lotu po około 60 -70 dniach. Nie opuszczają rodziny ale tworzą duże stada, które o świcie rozpoczynają żerowanie na okolicznych polach, wieczorem wracają na wodę na bezpieczny odpoczynek.

Biotop
Słodkowodne zbiorniki gęsto porośnięte trzcinami, bagniste łąki i moczary, starorzecza i bagna w dolinach rzecznych. 


Pod koniec XIX w. gęgawa znajdowała się niemlaże na skraju wymarcia. Miało to związek z głównie z intensywnymi polowaniami na te ptaki oraz praktykami podkradania jaj  gęgawom (szczególnie na wsiach) do celów spożywczych. Po drugiej wojnie światowej podjęto działania ochronne mające na celu odtworzenie krajowej populacji gęgawy, która utrzymywała się  na nielicznych lęgowiskach, głównie na jeziorze Gopło oraz w rejonie Stawów Milickich. Obecnie Polskę zamieszkuję ok. 3000 par . przeważnie na zachodzie kraju. Pomimo dość licznej populacji gęgawa nie moze czuć się bezpiecznie. Jako jedna z nielicznych przełamała swój starch przed człowiekiem i zasiedla rejony zajmowane również przez człowieka. Degradacja brzegów tych jezior, silna penetracja przez turystów, niekontrolowane niszczenie trzcinowisk powoduje, że gęgawy nie mogą czuć się bezpiecznie. Również ważnym elementem zagrażającym stanowi populacji jest to ,że gęgawa jest gatunkiem łownym w okresie od 1IX - 21XII a na terenie kilku województw: dolnośląskiego, lubuskiego, wielkopolskiego, zachodniopomorskiego z przedłużonym terminem polowań do 15 I . W sprzyjających latach, w tym czasie gęgawy mogą już wracać z zimowisk. Polowania na ptaki w trakcie powrotów na lęgowiska sa zabronione wg . zapisów w Dyrektywie Ptasiej.
Opracował:   Sylwester Kocot