IV-V  VIII- IX    

Systematyka
 Rząd: lelkowe (Caprimulgiformes )
 Rodzina: lelkowate (Caprimulgidae )
 Gatunek: lelek zwyczajny, lelek kozodój (Caprimulgus europaeus )

Charakterystyka
  Średniej wielkości ptak, rozmiarami przypominający kosa lecz w czasie lotu może wydawać się większy przez swoje stosunkowo długie skrzydła i ogon. Sylwetka ciała smukła z dużą głową i słabo zaznaczoną szyją. Dziób lelka jest krótki i płaski otoczony sztywnymi szczeciniastymi piórami, które pomagają ptakowi  w polowaniu. Oczy duże ciemnobrązowe. Lelek charakteryzuje się mimetycznym ubarwieniem ochronnym, imitującum korę drzew. Szarobrunatny o czarnym, szarym i brunatnym podłużnym pręgowaniu oraz plamach w tych samych kolorach.  Lotki brunatne, pokryte jaśniejszymi plamami. Trzy pierwsze lotki z dużymi białymi plamami. Na szarych sterówkach poprzeczne brunatne prążkowanie. Ubarwienie tak świetnie maskuje ptaka, że naprawdę ciężko jest go dostrzec śpiącego za dnia na gałęzi  Obie płci mają podobną wielkość. Samca można odróżnić od samicy po dużych plamach na końcach skrzydeł i po biało zakończonych sterówkach, które dobrze widać w locie. W locie przypomina pustułkę.
Gdy warunki pogodowe są niesprzyjające lelek potrafi obniżyć temperaturę ciała i zapaść w letarg, przez co zwalnia przebieg procesów przemiany materii i może przeżyć do czasu aż sytuacja się poprawi.

Wielkość
 długość ciała 27-28 cm
 rozpiętość skrzydeł  52-55 cm
 waga 60-80 g

Pokarm
   Na dietę lelka składają się owady aktywne po zmierzchu, głównie ćmy, koniki polne, chrząszcze. Ofiary łapie do szeroko otwartego dzioba wyruszając w pościg za owadem z punktu obserwacyjnego.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Matthias Feuersenger )
CC 2.5 licence
 W  locie krótkie ku-ik. Dużo bardziej charakterystyczny jest śpiew godowy samca. Przypominający warkot silnika  , nieustannie powtarzany "erro-rrror", z krótkimi przerwami. 

Rozród i gniazdowanie
 Tokujący samiec śpiewa swą charakterystyczną melodię, od czasu do czasu wykonuje lot godowy w którym klaska skrzydłami, wabiąc samicę. Lelki nie budują gniazda. Jajka składają bezpośrednio na ziemi (w piasku , sciółce, mchu, wrzosowisku). Wysiadywane przez oboje rodziców przez okres 17-18 dni. W przypadku zagrożenia rodzic może przenieść jaja w inne miejsce na odległość kilku metrów. Po wykluciu pisklęta karmione są przez oboje rodziców , po 15-20 dniach są zdolne do lotu a po kolejnym tygodniu usamodzielniają się na dobre, choć od czasu do czasu są dokarmiane jeszcze przez rodziców.
 Lelek wyprowadza dwa lęgi w roku.

Biotop
   Lelki na swoje siedliska wybierają swietliste bory sosnowe z suchym, piaszczystym podłożem. Dobrze czuje się na wrzosowiskach oraz na  zarastajacych wydmach. Zasiedla również tereny po pożarach, zręby jak również młodniki, polany oraz skraje lasów w pobliżu łąk i pastwisk.


Owiane legendami lelki chętnie wykorzystują obecność zwierząt gospodarskich na pastwiskach,  bydła i kóz. Zwierzęta te płoszą kopytami ćmy, chrząszcze i inne potencjalne ofiary ptaka.  Nocami kążą dookoła stad owiec i bydła, a ponieważ zachowanie takie jest u nich bardzo powszechne, sądzono kiedyś, że ptaki te wypijają mleko zwierząt i nazwano je kozodojami.  Prawda natomiast była taka, że to pasterze pilnujący zwierząt wypijali mleko, wmawiając jednocześnie właścielowi, że to lelki krążace wieczorem nad stadem są odpowiedzialne za znikanie mleka.

 

Opracował:   Sylwester Kocot