Systematyka
Rząd: wróblowe (Passeriformes)
Rodzina: wróble (Passeridae)
Gatunek: mazurek (Passer montanus)

Charakterystyka
Mazurek to drugi spotykany w Polsce (po wróblu domowym) przedstawiciel rodziny Passeridae. Bardziej krępy od wróbla, jego cechą rozpoznawczą jest jednolicie brązowa ,,czapeczka’’, ciągnąca się od dzioba aż do karku ptaka. Wyraźnie biały policzek kontrastuje z ciemną plamką, czarnym (u dorosłych mazurków) dziobem i krótkim śliniakiem. Poniżej podgardla - to znaczy pierś, brzuch i spód ciała ptaka pokrywają jednolicie szarobeżowe pióra. Znacznie bardziej urozmaicona kolorystyka dominuje na skrzydłach i grzbiecie mazurka. Paskowane pokrywy skrzydłowe i cętkowany płaszcz, poniżej białej obroży za karkiem, obfitują w odcienie brązów, z dodatkiem czerni i bieli. Samiec i samica mazurka są do siebie bardzo podobne (samce mają zazwyczaj nieco okazalszy czarny śliniak).

Wielkość
W porównaniu do wróbla domowego, mazurek jest nieco mniejszy:
długość ciała: 12-14cm
rozpiętość skrzydeł: 20-22cm
waga: do 25 gramów

Pokarm
W skład naturalnego pożywienia mazurków można zaliczyć przede wszystkim pokarm roślinny - nasiona traw, chwastów, zbóż, drobnej roślinności polnej. W okresie lęgowym w jadłospisie mazurka pojawiają się owady i drobne bezkręgowce - obecne przede wszystkim w diecie młodych, karmionych przez rodziców. Ze względu na swoja obecność w pobliżu człowieka, mazurki w miastach żywią się również resztkami ze stołów, a w sezonie zimowym licznie odwiedzają karmniki. Preferują ziarna (słonecznik, pszenica, owies), uwielbiają proso, nie tylko z karmników, ale również to dziko rosnące - stanowi ważny element zimowej diety tych wróblaków. Już późnym latem mazurki łączą w ogromne stada, wśród których nie brakuje innych gatunków wróblaków (łuszczaków, zięb, trznadli) i przeczesują pola, tereny rolnicze i skraje borów żerując na chwastach i pozostałościach zbóż.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Tomasz Ogrodowczyk)

Choć w przypadku mazurka trzeba raczej mówić o głosie. To najczęściej powtarzane sylaby, podobnie jak w przypadku wróbla, jednak głos mazurka wydaje się być mniej piskliwy, a bardziej delikatny. Charakterystyczny jest świergot grupy mazurków przesiadujących na mniejszych drzewach lub zakrzaczeniach, jak również zwykłe nawoływania pojedynczych osobników do innych członków grupy, na przykład w celach ostrzegawczych. Trudno jednak mówić o śpiewie godowym, bo taki u mazurka nie występuje.

Rozród i gniazdowanie
Lęgi mazurków, podobnie jak pożywienie są silnie związane z obecnością człowieka. Gniazda znajdują się najczęściej w szczelinach domów, dziuplach drzew w parkach, ogrodach, mazurki często korzystają z budek lęgowych (które zamieszkują również zimą, choć nie w celach rozrodczych). Gniazdo mazurka zbudowane jest z puchu i piór innych ptaków. Po jego budowie, bądź odświeżeniu gniazda ubiegłorocznego – zazwyczaj w kwietniu/maju para wróblaków (mazurki łączą się w pary na całe życie) przystępuje do pierwszego lęgu. Drugi lęg przypada na czerwiec i lipiec. Niektóre pary przystępują nawet do trzech lęgów rocznie. Wysiadywanie jaj trwa zazwyczaj około dwóch tygodni, następne dwa młode mazurki spędzają w gnieździe. Przez kilkanaście dni po opuszczeniu gniazda rodzice karmią podloty, po tym czasie młode się usamodzielniają, zaś dorosłe ptaki przystępują do kolejnego lęgu. U mazurków ma również miejsce zjawisko jesiennych toków, które, co ciekawe, dotyczy młodych ptaków –  pod warunkiem, że są już po pierwszym pierzeniu. Łączą się one jesienią w przyszłe pary i budują nawet swoje pierwsze gniazda.

Biotop
Mazurka spotkać można na otwartych terenach rolniczych, których ważnym elementem są zadrzewienia bądź zakrzaczenia śródpolne, okolice skrajów lasów, mazurek zamieszkuje również miasta - ogrody i parki. Sytuacja mazurka w Europie nie wygląda obecnie najlepiej. Na zachodzie kontynentu ptak ten jest w zdecydowanym odwrocie, w Polsce taka tendencja nie jest aż tak bardzo widoczna, ale stan wróblaków z roku na rok się pogarsza. Najważniejszymi czynnikami są brak odpowiedniego pokarmu - coraz mniej jednorocznych roślin na polach – a to właśnie ich nasiona stanowią podstawę diety mazurka przez prawie cały rok. Także w miastach – braki w zimowym pożywieniu są bardzo widoczne. Nikną też miejsca, gdzie mazurki mogłyby zakładać gniazda. Wciąż jednak mazurek to licznie występujący lęgowy wróblak, objęty w naszym kraju ścisłą ochroną gatunkową.


 

Opracował:   Piotr Górny