Systematyka
Rząd: dzięciołowe (Piciformes)
Rodzina: dzięciołowate (Picidae)
Gatunek: dzięcioł duży (Dendrocopos major)

Charakterystyka
Dzięcioła dużego często można spotkać w lasach i parkach i z łatwością rozpoznać jego sylwetkę. Ogon, kuper, grzbiet, skrzydła i wierzch głowy jest koloru czarnego. Natomiast u samca w tylnej części głowy (potylicy) znajduje się pas jaskrawoczerwona poprzeczna pręga, która odróżnia go od samicy gdyż ona tylną część również posiada czarną. Czarny pas ciągnie się od dzioba w kierunku piersi natomiast drugi otacza jego górną część szyi. Na szyi posiada dwie białe plamy, podobnie na barkach i skrajnych sterówkach. Dolna część brzucha i podogonie w kolorze jaskrawoczerwonym wyróżnia się od białej piersi. Posiada mocny dłutowaty dziób. Młodego osobnika można rozpoznać po tym, że ciemię i tył głowy ma czerwono-pomarańczeowe.

Wielkość
długość ciała 23 cm
rozpiętość skrzydeł  40 cm
waga 90 g

Pokarm
Pokarmem dzięcioła to przede wszystkim owady oraz ich larwy wydobywane z spod kory drzew tak jak, chrząszcze, mrówki czy larwy gąsienic. Jego dieta wzbogacana jest o nasiona drzew iglastych, sosnowych czy świerkowych a także owoce. Dzięcioł duży chcąc uzyskać dostęp do nasion szyszek obiera je swoim mocnym dziobem wyłuskując nasiona. Będąc w lesie można spotkać mnóstwo zużytych szyszek w jednym miejscu. Takie miejsce nazywamy "Kuźnią dzięcioła". Spotyka się również, że dzięcioł ten rozkuwa dziuple małych ptakom wybierając pisklęta, którymi się posila lub zanosi swoim młody. W okresie zimowym dzięcioła można spotkać na padlinie.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Tomasz Ogrodowczyk)

Głos wydawany przez dzięcioła jest bardzo charakterystyczny, który brzmi "kik kik lub pik pik". Często gdy go spotkamy i uda go się spłoszyć można usłyszeć dźwięk "gi-gi-gi-gi". W porze godowej samiec bębni o suche gałęzie w celu oznajmiania swojego terenu i przepłoszeniu ewentualnego intruza a z drugiej strony bębnieniem przywołuje samicę.

Rozród i gniazdowanie
Okres lęgowy rozpoczyna się w okresie od kwietnia do czerwca. Dziuplę wykuwa w pniach drzewa na różnej wysokości a także na bocznych konarach,  które jest wyścielane drobnymi drzazgami. Chętnie wybiera pnie z uszkodzonym drewnem, podobnie jak inne dzięcioły, chętnie korzysta z budek lęgowych. Corocznie wykuwa nową dziuple a czasem wykorzystuje starą. Samica składa 5 - 7 jaj, które są wysiadywane przez obojga rodziców. Wysiadywanie trwa około 12 - 13 dni a przez następne 21 - 25 są karmione w dziupli po czym ją opuszczają pod bystrym okiem rodziców i są dokarmiane do czasu usamodzielnienia. Dzięcioł duży wyprowadza jeden lęg w roku.

Biotop
W Polsce należy do najpopularniejszych dzięciołów i jest gatunkiem osiadłym. Można go spotkać w lasach, parkach a nawet w ogrodach. Stare lasy liściaste, iglaste lub mieszane to wspaniałe miejsce na osiedlenie się tego gatunku. Nie jest to zatem ptak wymagający pod względem środowiskowym.


Dzięcioł duży w Polsce podlega ochronie.

Opracował:   Mirosław Rataj