ściśle chroniony osiadły

Systematyka
Rząd: dzięciołowe (Piciformes )
Rodzina: dzięciołowate (Picidae)
Gatunek: dzięcioł czarny(Dryocopus martius)

Charakterystyka
To największy europejski gatunek z rodziny dzięciołowatych. Słabo zaznaczony dymorfizm płciowy. Jednolicie czarne samce są nieco większe od samic, posiadają także charakterystyczną, czerwoną "czapeczkę" od czoła do karku,a samica jedynie wąską czerwoną przepaskę na potylicy. Ubarwienie czarne, z połyskiem na grzbiecie, a od spodu matowe. Na brzuchu może być ciemnoszary. Osobniki młodociane jaśniejsze (z brązowym odcieniem) od dorosłych - czarne połyskliwe pióra wyrastają im dopiero w drugim roku życia. Nawet u młodych ptaków można rozróżnić płeć, bo u samców widać już wtedy więcej czerwonych piór na ciemieniu. Tęczówka osobników dorosłych jaskrawożółta, natomiast młodocianych czarna. Palce są jasnoszare, natomiast pazury nieco ciemniejsze. Jasny dziób ma długość ok. 5 centymetrów i potrafi rozkuwać obumarłe pnie lub głębokie dziury w drewnie. Charakterystyczne, czarne ubarwienie, oraz duże  rozmiary, czynią dzięcioła czarnego łatwo rozpoznawalnym.

Wielkość
długość ciała 45-50 cm
rozpiętość skrzydeł  75-76 cm
waga 250-320 g.

Pokarm
Owady wydobyte z drewna, szczególnie mrówki i kózkowate oraz inne chrząszcze żyjące w drewnie . Rzadko mogą żywić się też gąsienicami motyli i mięczakami, a nawet nasionami drzew. Poza tym przylatują na drzewa odwiedzone przez inne dzięciołowate i zlizują wyciekający z nich sok roślinny .

Głos  ♫
(Nagranie audio: Tomasz Ogrodowczyk)

Wydaje także niesamowite odgłosy. Jak wszystkie dzięcioły potrafi bębnić na gałęzi i ze względu na rozmiary swojego dzioba robi to wyjątkowo głośno. Bębni na grubych konarach, które najmocniej rezonują. U samca to 17 uderzeń/sekundę, a u samicy 14-15 uderzeń/sekundę przez około 3 sekundy. Oprócz bębnienia, wydaje też bardzo oryginalne dźwięki. W locie woła głośno i wielokrotnie "kjur-kjur-kjur", a kiedy siedzi odzywa się inaczej - daleko niosący się okrzyk "kijaa" i można je usłyszeć z dużej odległosci.

Rozród i gniazdowanie
  W samodzielnie wykutej, co roku nowej,dziupli, która znajduje się zazwyczaj ponad 8 m nad ziemią, ptaki zakładają gniazdo wysłane fragmentami drewna. Ta może być ulokowana w zdrowym drzewie, np. w sośnie, dębie, buku, ale częściej ptak wybiera rośliny uszkodzone, gdzie wykucie wgłębienia nie jest takie pracochłonne. Czynność tę wykonują razem samiec i samica. Wykuwanie dziupli może trwać od 2 do 3 tygodni, w zależności od jakości drewna. Instynkt ten jest na tyle silny, że para lęgowa może wykuć kilka dziupli w okolicy i wybrać na wydanie potomstwa tę, którą uważają za najodpowiedniejszą .
   Wyprowadza jeden lęg w roku. Samica w kwietniu–maju składa 4 do 5 białych jaj. Jaja wysiadywane są przez okres 12 do 14 dni przez obydwoje rodziców. Po wykluciu młodych karmi je zarówno ojciec, jak i matka. Pisklęta opuszczają gniazdo po 23–28 dniach, choć i przez jakiś czas jeszcze rodzice je dokarmiają.

Biotop
Bory iglaste, lasy mieszane, rzadziej lasy liściaste, ale też zadrzewienia i duże parki miejskie. W górach do górnej granicy regla górnego. Na lęgi i noclegi wybiera drzewa o gładkiej korze i łatwym dostępie do pnia, nie zasłoniętego zbytnio przez gęste gałęzie. Dziuple wykuwają zwykle w drzewach o średnicy większej niż 35 cm. W Europie Środkowej znajduje je zwykle w starodrzewiach sosnowych, bukowych lub świerkowych.


Opracował:   Sylwester Kocot.