Systematyka
Rząd: sowy (Strigiformes)
Rodzina: puszczykowate (Strigidae)
Gatunek: puszczyk mszarny (Strix nebulosa)

Charakterystyka
Po puchaczu to największa sowa jaką możemy spotkać w Polsce. Kolor ubarwienia trudno jest jednoznacznie określić, gdyż płowo szary deseń w zróżnicowanym świetle nabiera zupełnie innych odcieni. Może wydawać się zarówno jasnobrązowa jak i szara, a nawet czarna. Liczne kreskowania i prążkowania nadają jej niepowtarzalny wśród sów deseń. Na dużej głowie bardzo wyraźna koliście prążkowana szlara. Ludzkiego wyglądu twarzy nadają jej ciemne „krzaczaste brwi” oddzielające żółte oko z ciemną obwódką od białego półksiężyca tworzącego rysunek „nosa” , przechodzącego w długiego sumiastego wąsa. Wąska czarna bródka biegnie od podbródka do brzegu szlary. Znudzona lub odpoczywająca z lekko opuszczonymi powiekami ma głębokie wręcz hipnotyzujące spojrzenie. Upierzenie na nogach sięga aż do pazurów. Obie płcie są ubarwione jednakowo a zróżnicowanie płciowe widoczne jest słabo wyłącznie po niewielkiej różnicy wielkości (ok 3-5 cm) i wagi, co może stwarzać trudność podczas obserwacji i próby ustalenia płci. Generalnie mało płochliwa pozwalająca na obserwacje nawet z odległości nieco większej niż 10m jednak w okresie lęgowym, nie zawacha się zaatakować nawet człowieka, który by znalazł się w pobliżu gniazda. Szczególnie niebezpiecznym jest wejście w obszar pomiędzy samicą a gniazdem, choć nie tak agresywna jak puszczyk uralski, który atakuje zawsze, na obszarze wyznaczonym tylko jemu wiadomym sposobem, w pobliżu gniazda. W momencie zaniepokojenia, odwrotnie niż np. puchacz, potrafi położyć  pióra po sobie "wyszczuplając" swoją sylwetkę i stając się mniej zauważalna. Zdenerwowana kłapie dziobem.

Wielkość
długość ciała 65 - 75 cm
rozpiętość skrzydeł  140 - 145 cm
waga 900 - 1200 g

Pokarm
Większą część stanowią norniki a obok nich ryjówki.  Z rzadka poluje na inne ofiary,  którymi mogą byc ptaki a nawet gady i owady. Najczęstsza metoda to polowanie z zasiadki na eksponowanym miejscu  o wysokości do 4 metrów. Zmienia przy tym często rejon polowania w zależności od możliwości  upolowania ofiary przeważnie na skrajach zadrzewienia z otwartą przestrzenią.  Poluje także w dzień, a zimą potrafi dopaść  ofiary pod śniegiem.. Wyplówki mają wielkość 35-110 x 20-35 mm.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Tero Linjama   XC343167)

Głęboki  ton głuchego  "huu"  powtarzany w serii około 10 krotnej to głos samca, który moze być słyszany w lesie na odległość do 300 metrów a na otwartej przestrzeni nawet do blisko 2 km.  Głos samicy bywa podobny choć częściej odzywa się  podobnie do innych sów dźwiękiem  okrzyku "kijee". Jej głos jest nieco słabszy i zasięg nie przekracza  w najbardziej sprzyjających warunkach 600 metrów , typowo do 300m. Najczęściej  aktywna głosowo o świcie i zmierzchu. Nawoływania samca mogą być słyszane cały rok.

Rozród i gniazdowanie
To sowa dość pewna siebie, swojej siły i odwagi a przez to tolerująca zarówno chwilową bliskość człowieka jak i osobników własnego gatunku. Często terytorium lęgowe jest gęsto zasiedlone przez inne samce  nawet w odległościach do 100 metrów, z których nawołują. Najczęściej zajmuje gniazda ptaków drapieżnych np. myszołowa lub jastrzębia, których przepędza siłą. Najchętniej zajmuje te, które mieszczą się na wierzchołkach  obłamnych drzew. W nietypowy dla sów sposób urządza gniazdo czyszcząc je i moszcząc gałazkami iglastymi, mchem i sierścią.  Stroni od gniazdowania na ziemi, które wybiera w ostateczności . Buduje wtedy wymoszczoną 20 centymetrową nieckę. 
W kwietniu samica składa jaja od jednego aż do siedmiu choć najczęściej średnio 3-4 w odstępach  1-2 dniowych. wysiadując od pierwszego jaja przez okres miesiąca. Samica w tym czasie często poluje sama a wyplówki zwraca poza gniazdem utrzymując starannie jego czystość. Także po wykluciu młodych które są dokarmiane przez oboje rodziców, samica skrzętnie  sprząta wyplówki młodych zjadając je. Pisklęta już po 3 tygodniach , choć nielotne, opuszczają gniazdo wspinając się po gałęziach. Zdolność latania osiągają po blisko 8 tygodniach.  Po opuszczeniu gniazda nadal są dokarmiane przez rodziców i przebywają w pobliżu gniazda w odległości nawet kilkuset metrów. Żebrzące o pokarm młode słyszalne są często do północy. Po około 5 miesiącach młode  usamodzielniają się. Często wybierają terytoriaw pobliżu miejsca lęgu.

Biotop
Dotychczas uważana za zalatującą okresowo  od 2010 roku zaliczana do krajowych sów lęgowych po stwierdzeniu udanego lęgu na Polesiu Lubelskim.  Pierwotne środowisko to tajga, iglaste lasy sosnowo świerkowe z domiszką liściastych.  Niechętnie dokonuje przelotów przez duże otwarte przestrzenie w związku z czym ekspansja gatunku jest niewielka. Od około 2006 roku coraz częściej spotykana w rejonie Puszczy Białowieskiej gdzie dociera z jej białoruskiej części.


 

Opracował:   Emil Dzienniak