Systematyka
Rząd: wróblowe (Passeriformes)
Rodzina: krukowate (Corvidae)
Gatunek: kruk (Corvus corax)

Charakterystyka
Największy przedstawiciel krukowatych a zarazem wróblowych, dość często mylony z nieco mniejszym gawronem. Upierzenie całkowicie czarne z metalicznym połyskiem u dorosłych osobników na głowie i grzbiecie przybierające odcień purpury. Ogon klinowaty długi dość charakterystyczny dla kruka. Skrzydła stosunkowo wąskie z palczastym zakończeniem, Nogi czarne. Dziób bardzo masywny, czarny. Dłuższe pióra pod dziobem tworzą charakterystyczną brodę widoczną podczas wołania. Góra dziobu przykryta do połowy cienkimi włosowatymi piórami wyrastającymi nad dziobem.  Brak dymorfizmu.  Tęczówki dojrzałych osobników są brązowe natomiast młode osobniki maja tęczówkę szaro-niebieską. Na wolności dożywają wieku do 20 lat, w niewoli znane są przypadki ptaków 40 letnich a nawet nie potwierdzone oficjalnie 50 letnie. 

Wielkość
długość ciała 54-69 cm
rozpiętość skrzydeł  115-142 cm|
waga 0,58 - 2 kg

Pokarm
Kruk jest wszystkożerny ale głównie znany jako padlinożerca, co w pewien sposób negatywnie odbiło się na jego powszechnej reputacji, Padlina stanowi 2/3 jego diety. Pokarm roślinny jest uzupełnieniem.  Doskonale potrafi się dostosować do warunków środowiska wykorzystując śmietniska jako swoją stołówkę. Potrafi i lubi gromadzić ukryte zapasy. Przy zdobywaniu pokarmu potrafi posłużyć się narzędziami. Znalezienie padliny głośno obwieszczają swoim pobratymcom. Zawołanie jest na tyle znane innym drapieżnikom, iż kruki muszą spieszyć się z posiłkiem, zanim przybędą inni padlinożercy. Jest tu pewien plus, bowiem w ten sposób przyczyniają się do usuwania padliny, a nie jak dotychczas pokutowało przekonanie, tworzą ja zabijając inne zwierzęta. 

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Piotr Szczypinski:XC247911)
Głos donośny tzw. krakanie z mocnym dźwięcznym i wibrującym "rrr". Takie typowe „Krrrak” lub ‘krruk” to zazwyczaj głos młodych osobników. Z biegiem czasu kruki wzbogacają swą gamę dźwięków. 

Rozród i gniazdowanie 
Już pod koniec lutego kruki przystępują do lotów godowych, w których zwinność powietrznych akrobacji ma zaprezentować przyszłemu partnerowi siłę i sprawność. Pary łączą się na stałe aż do śmierci jednego z nich. Samica okazuje samcowi gotowość do rozrodu drżącym tańcem z opuszczonymi skrzydłami, czasem przy tym śpiewając.  
Para wspólnie buduje duże gniazdo w postaci dość szerokiej platformy przy pniu dogodnej sosny lub innego iglastego drzewa o gęstej koronie. W terenach pozbawionych wysokich drzew może to być wysoko położona półka skalna. Gniazdo zbudowane jest warstwowo z grubych gałęzi na dole  i umocnione drobniejszymi gałązkami a wyściełane sierścią zwierząt, mchem, trawkami i drobnymi korzonkami. Pary co roku preferują to samo miejsce rozbudowując gniazdo nawet do metrowej wysokości.  Samica rozpoczyna bardzo wcześnie składanie i wysiadywanie jaj. Jest to wiązane z lepszą dostępnością do pokarmu w okresie przedwiośnia. Wysiadywanie trwa przez 18 – 23 dni od złożenia pierwszego z 5 -6 jaj. W tym czasie samica dokarmiana jest przez partnera.  Po wykluciu młode są karmione przez oboje rodziców. Gniazdo opuszczają po około 40 dniach.  Dojrzałość płciową uzyskują po 3 latach.
W razie utraty pierwszego lęgu mogą powtórnie wyprowadzić lęg lecz z reguły wtedy zniesienie jest mniejsze.
Po lęgach gniazda bywają zajmowane przez inne drapieżne duże ptaki. W okresie lęgowym kruki bronią zdecydowanie swego terytorium nawet przed pobratymcami, mimo to wiele kruków żyje w niewielkich rodzinnych stadach choć młode z różnych gniazd czasami tworzą własne wędrowne stadka.

Biotop
Zamieszkuje niemal wszystkie rodzaje krajobrazów. Współcześnie zasiedla skraje starodrzewia na skraju dużych obszarów leśnych w sąsiedztwie śródpolnych zadrzewień w pobliżu wody, rzek , zasiedla też skaliste wybrzeża i zbocza. W górach wystepuje do wysokości 2,5 tys. m npm.  Z biegiem czasu siedliska coraz częściej zbliżają się lub stykają z osadami ludzkimi. 


Ochrona i zagrożenia
W Polscew kruk niestety jest objęty ochroną częściową, choć był to gatunek bardzo nieliczny a występowanie z nasileniem średnio licznym było lokalne i nierównomierne. Spowodowane to było masowym prześladowaniem kruka na początku XX w. choć i obecnie środowiska myśliwych uważają kruka za szkodnika. Obarczany był odpowiedzialnością za zabijanie zajęcy, kuraków czyli tworzenie domniemanej konkurencji dla myśliwych. 
Obecnie populacja kruka w Polsce stopniowo się odbudowuje,  lecz nadal pokutuje negatywne nastawienie do nich. Głównymi zagrożeniami jest ogólne zmniejszenie się żerowisk związane z coraz lepszymi warunkami higienmicznymi i zanikaniem naturalnych siedlisk. Wbrew powszechnym opiniom kruki spełniają jednak dość ważną rolę w każdym ekosystemie mimo, iż bywają uciążliwe dla ludzi. 
Generalnie kruki nie posiadają naturalnych wrogów, jednakże ich młode i jaja w gniazdach są zagrożone przez inne drapieżniki czy np. kuny.

Krucza inteligencja
Każdy kto miał do czynienia bliżej z krukami musiał odnieść wrażenie iż są one niezwykle inteligentne.
I całkiem słusznie.
Co więcej, rodzina krukowatych stanowi elitę inteligencji wśród ptaków a kruki w tym wypadku to arystokracja. Nie dość tego, kruki bowiem zajmują miejsce w światowym „top 10” najinteligentniejszych stworzeń. Kwestią sporną może być fakt, iż jako drugie po człowieku wytworzyły język komunikacji, który zawiera dialekty, choć kruk z krukiem zwykle się dogadują. Krukowate ogólnie prezentują inteligencję odpowiadającą siedmioletniemu dziecku.
Ponad tę normę dość mocno wybijają się kruki zarówno ze swoimi zachowaniem jak i umiejętnością obserwacji, rozumowania, nauki i sposobu wykorzystywania zdobytej wiedzy. Badacze jednomyślnie zgodzili się, że prezentowane przez kruki cechy, stanowią o ich inteligencji i samoświadomości. Co za tym idzie, jest to podstawą do tworzenia świadomych społeczności. Procesy myślowe kruków pozwalają im na myślenie abstrakcyjne, analizowanie i ocenę sytuacji.
Lena Veit z Uniwersytetu Kaliforni w San Francisco i Andreas Nieder z Werner Reichardt Centre for Integrative Neuroscience po przeprowadzonych badaniach stwierdzili, iż rozwinięcie inteligencji u kruków nastąpiło zupełnie inną drogą niż u ludzi i choć procesy myślowe przebiegają podobnie, wykorzystywane są całkiem inne obszary mózgu. Kruki potrafią zatem obserwować, myśleć, analizować i zapamiętywać. Są kreatywne. Niezwykłą umiejętnością jest np. podpatrywanie zachowań ludzi i zapamiętywanie ich twarzy. Co więcej, potrafią nadawać nam imiona, z resztą podobnie jak sobie. Jeśli ktoś jest dla nich zagrożeniem, potrafią przekazać sobie jego wygląd i „imię” i pamiętać tę osobę nawet przez kilka lat. To samo dotyczy osób, które im okazują sympatię i pomoc.

Język kruków.
Zestaw głosów i dźwięków jest na tyle bogaty, iż stanowi dość złożony język. Poza podstawowymi informacjami takimi jak wołania, ostrzeżenia zawiera na tyle zwrotów, iż kruki podejrzewa się o przekazywanie swoich doświadczeń innym znanym sobie krukom, po dłuższym niewidzeniu się. Nie udało się bowiem niczym wytłumaczyć zdolność rozpoznawania np. konkretnego napastnika na terenie, gdzie ten nigdy nie przebywał. Stwierdzono też, iż para kruków posługuje się własnym żargonem, co pozwala przywołać swojego partnera a nie zwracać uwagi wszystkich kruków. Poza tym umiejętność naśladowania dźwięków otoczenia pozwala na naśladowanie ludzkiej mowy a co ciekawsze, pozwala na wydawanie takich dźwięków, które wabią drapieżniki do padliny o gróbej skórze, której kruki same nie mają siły rozczłonkować. Także w odwrotny sposób, posiadając doskonały słuch, rozpoznają zawołania drapieżników o zdobyczy po czym ogłaszają swoim pobratymcom lokalizację miejsca posiłku. Poza tym potrafią sobie „powiedzieć” o swoim aktualnym czy poprzednim stanie czy samopoczuciu, urozmaicając to mową ciała czy też klaskaniem skrzydłami.

Zachowanie, samoświadomość, życie społeczne.
Doświadczenia przeprowadzone przez nowozelandzką badaczkę Alexę Taylor potwierdziły fakt, iż kruki potrafią łączyć zdobytą poprzednio wiedzę w celu rozwiązania całkiem nowego napotkanego problemu. Najczęściej dzieje się tak przy zdobywaniu pokarmu i wytwarzaniu narzędzi potrzebnych do pozyskania smakołyków. Samoświadomość kruków, to nie tylko rozpoznawanie siebie czy innych lecz także takie zachowania jak manipulowanie przedmiotami przy pomocy nóg, czy też wskazywanie kierunku przy pomocy dziobu. Dziób i nogi służą im także w świadomy sposób do tworzenia narzędzi i posługiwania się nimi np. podczas zdobywania pokarmu lub tworzenia …zabawek. Kruki są skore do zabawy, co przez niektórych jest poczytywane za przejaw inteligencji, a ich pomysłowość w sprawianiu sobie przyjemności jest ogromna. Ślizganie się na brzuchu po śniegu, podrzucanie w powietrze zabawki i jej łapanie, huśtanie na jednej nodze głową w dół czy też ciągnięcie lisów i koty za ogon lub bielika za sterówki to znane przypadki często dokumentowane na zdjęciach i filmach. Mimo iż kruki nie są stadnymi ptakami ich społeczność posiada strukturę hierarchiczną. Uwidacznia się to np. podczas posiłku. Występują tutaj także awanse społeczne stawiające osobnika wyżej w dotychczasowej hierarchii a co ciekawsze, awans może nastąpić z pominięciem kilku nawet szczebli hierarchii na sam szczyt, a nie jak u innych krukowatych zaledwie w obrębie najbliższego szczebla. Według badań amerykańskich naukowców z University of Washington pod kierunkiem prof. Johna Marzluffa śmierć jednego z członka kruczej rodziny jest bardzo emocjonalnym przeżyciem dla pozostałych, nie tylko jako fakt śmiertelnego zagrożenia jakie może występować w tym miejscu. Przypuszcza się, że ciche zgromadzenie się innych kruków w pobliżu martwego jest wyrazem smutku i żalu a nie tylko próbą zidentyfikowania zagrożenia, które pozbawiło życia pobratymca.

Kruki w kulturze.
W Polsce kruk niestety w kulturze chrześcijańskiej otrzymał negatywny obraz. Został symbolem niewierności i zdrady (biblijny potop i Arka Noego) oraz pogaństwa. W literaturze obraz ten utrwalił Sienkiewicz nowelą "Rozdzióbią nas kruki i wrony".Ludność prześladowała kruki z powodu zabobonów i niechęci do tych jawnych padlinożerców, które nieodłącznie wiązały się z polami bitewnymi. 
W innych kulturach kruk był jednak postrzegany bardzo pozytywnie, jako żywiciel, strażnik i posłaniec, symbol mądrości i inteligencji. 

Biały kruk.
Powszechnie stosowana przenośnia określająca unikatową np. książkę, lub inną rzecz. Określenie wywodzi się od unikalnej albinotycznej barwy ptaka nie zaś jedynie białych piór. Osobniki albinotyczne występują wśród kruków wyjątkowo rzadko. 


Opracował:   Emil Dzienniak