IV  IX 

Systematyka
Rząd: dzięciołowe (Piciformes)
Rodzina: dzięciołowate (Picidae)
Gatunek: krętogłów (Jynx torquilla)

Charakterystyka
 Obie płcie oraz młode są ubarwione  tak samo. Brunatno-rdzawe upierzenie z plamkami i kreskowaniem upodabnia go do kory drzew tak bardzo, że u osobnika siedzącego na pniu czasem nie widać nawet ogona, który idealnie  zlewa się z tłem pnia. Boki i brzuch są brudnobiałe, kreskowane w odwróconą jodełkę a od dziobu przez gardło do piersi w kolorze orchy. Przez oko od dzioba brunatny pasek oczny, ponad okiem jasna cienka brew, na szyi cienki pasek wąsa, tak samo od potylicy , przez kark aż na grzbet wąski ciemny pasek. Nogi szarocieliste z dwoma palcami do przodu i dwoma do tyłu. W odróżnieniu od innych dzięciołów częściej przesiaduje na poziomych gałęziach a dzioba używa bardziej do dłubania niż typowego dzięciołom kucia. Dość często można zobaczyć go skaczącego po ziemi zachowując się bardziej jak wróblowaty. Poza okresem lęgowym prowadzi samotniczy tryb życia.

Wielkość
długość ciała 16-19 cm
rozpiętość skrzydeł  25-30 cm
waga 30-50 g

Pokarm
Zbiera chrząszcze, gąsiennice, mszyce a nawet ślimaki, jednak przysmakiem i głównym daniem są mrówki. Często można go dostrzec właśnie przy gniazdach mrówek, wokół którego podskakuje i wyjada. Śzczelna pokrywa z piór chroni go przed atakami rozwścieczonych mrówek podczas grzebania w mrowisku swoim długim prawie 7 centymetrowym językiem.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Tomasz Ogrodowczyk)

W zasadzie jest tak mało zauważalny iż właśnie głos samca  pozwala zorientować się o jego obecności. Jest to seria nawet 20 powtórzeń krótkiego "tii-tii-tii-tiii" . Ostrzegawczo woła "tek" a w razie bezpośredniego zagrożenia syczy co znakomicie ułatwia mu obronę dziupli przed drapieżnikami

Rozród i gniazdowanie
Po przylocie z afrykańskiego zimowiska pod koniec kwietnia toki odbywają się w pobliżu zdobytego przez samicę gniazda, gdyż krętogłów nie wykuwa własnej dziupli, zajmując dziuple innych gatunków, które może przepędzić nawet wyrzucajac  będące tam jaja. Samica jest  podczas toków nawet bardziej aktywna niż samiec. Rytuałem jest stroszenie piór , wyciąganie szyi i kręcenie głową przy prezentacji szeroko rozkładanego ogona.
W maju samica składa od 4 do nawet 12 jaj wysiadując je  na zmianę z samcem przez zaledwie 12 dni. Młode lęgną się całkiem gołe i zwykle wykluwa się mniej niż zostało złożonych jaj. Już od wyklucia stosują technikę obronną udając węże, sycząc i wijąc głowani na wyciągniętej szyi co bardzo skutecznie odstrasza napastników. Po 3 tygodniach mogą już opuścić dziuplę by po kolejnych dwu tygodniach usamodzielnić się.  Młode mogą przystąpić do rozrodu już na wiosnę.

Biotop
Rzadki gatunek lęgowy obecny w całym kraju  można powiedzieć iż jest to gatunek nizinny, choć spotykany także na obszarze niskich gór. Preferuje zaciszne i ciepłe skraje lasów oraz suchy teren w którym występuje zasadnicze pożywienie czyli mrówki darniowe. Niekiedy podczas przelotów można go spotkać w nietypowych miejscach jak choćby ogródki działkowe lub miejskie parki. Stosunkowo mało płochliwy i wdzięczny do obserwacji.


Ciekawostką jest specyficzne zachowanie obronne krętogłowa, który w obliczu zagrożenia stroszy pióra na głowie i wyciągając daleko szyję, wygina ją  wydając syk podobny do węża. Ruchy szyi są tak podobne do rozzłoszczonego węża, iż najczęściej napastnik nie podejmuje ataku i wycofuje się.

Opracował:   Emil Dzienniak