IV   IX   

Systematyka
Rząd: kukułkowe (Cuculiformes)
Rodzina: kukułkowate (Cuculidae)
Gatunek: kukułka zwyczajna (Cuculus canorus)

Charakterystyka
Ptak wielkością zbliżony do gołębia. Głowa oraz długi ogon wydają się być nieproporcjonalne  w stosunku do dość małego smukłego korpusu. Zwłaszcza ogon rozpostarty szeroko w locie tworzy bardzo szeroką deltę niemal tak szeroką jak długość ciała ptaka. Z pręgowanego barwienia może przypominać jastrzębia. Jednolicie siwa głowa z szyją przechodzi w prążkowany brzuch podobny do jastrzębia . Prążki pokrywaja także spodnią stronę skrzydeł przechodząc w szerokie pręgi na ogonie. Końcówki sterówek zaznaczone wyraźnie białymi plamami widocznymi take z góry. 
Samica najczęściej ubarwiona tak samo jak samiec i odróżnia ją jedynie rdzawa domieszka zabarwienia na szyi i początku piersi.  Obok tego ubarwienia samic występuje odmiana rdzawa, gdzie kolor siwy zaapiony jest przez barwę rdzawo brunatną.
Młode osobniki posiadają ubarwienie spodu jak samce, góra zaś , jak samicy rdzawej. Odróżnieniem jest wyraźna biała plama na karku młodego osobnika oraz brak wyraźnego zabarwienia ocznego.

Wielkość
długość ciała 32 - 36 cm
rozpiętość skrzydeł  54 -60 cm
waga ok 120 g

Pokarm
Najczęściej dorosłe kukułki nie konkurują o pokarm z innymi ptakami zadawalając się owadami omijanymi przez innych. Żerowanie odbywa się najczęściej na drzewach, gdzie ptak przesiadując wypatruje gąsiennic motyli i owadów a także chrząszczy. Podlatuje i zbiera zdobycz dziobem. Wyjątkowo i sporadycznie poluje na ziemi.

Biotop
Kukułki poza omijanymi zwartymi obszarami leśnymi zasiedlają wszelkie tereny zarówno otwarte, półotwarte, miejskie parki, bez specjalnych preferencji co do rodzaju liściastego czy iglastego. Można powiedzieć, że jest w zasadzie wszędobylska. Jako, że nie zakłada własnego gniazda preferuje jednak tereny w których przebywają przyszli opiekunowie jej potomstwa.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Tomasz Ogrodowczyk)

Bardzo charakterystyczne "ku-ku"  samca kukułki znamy z ludowych piosenek. Jego głos wplątany jest głęboko w kulturowe tradycje, przesądy, wierzenia czy zabobony. Samica nigdy nie "kuka" a jej głos bardziej zbliżony jest do głosu perkozka lub chichotu, który i tak wydaje wyjątkowo sporadycznie.

Rozród i gniazdowanie
Kukułki nie tworzą stałych związków a samica może współżyć z kilkoma samcami. Poliandria samicy jest nie jedynym jej tak odmiennym zachowaniem. Nie buduje gniazd i nie wysiaduje jaj. Jest jedynym krajowym a nawet w środkowej Europie pasożytem lęgowym podrzucającym złożone jaja do innych gniazd. Od maja składa do 20 niewielkich jaj, które przenosi w dziobie do gniazd wróblowatych. W trakcie podrzucania  zabiera i rozbija jajo gospodarzy. Najczęściej ofiarami oszustki padają trzciniaki, trzcinniczki, kopciuszki, świergotki, pliszki, piegże czy jarzębatki a także gąsiorki czyli wszystkie te, ktorych wielkość i kolor jaj  jest podobna do kukułczych. Gospodarze często rozpoznają "podrzutka" i usuwają z gniazda lub opuszczają gniazdo. Innym naturalnym ograniczeniem wychowu kukułek przez przybranych rodziców jest znacząca różnica w zapotrzebowaniu pokarmowym. W udanych przypadkach podrzuceń młode kukułki wukluwają się w przeciągu 11 dni, czyli na ogół szybciej niż pisklęta gospodarzy. W ciągu pierwszej doby wykluta kukulka wypycha plecami z gniazda nie wyklute jeszcze jaja a nawet wyklute już młode. W ciągu kolejnych dni jeszcze przed upływem tygodnia rozpoczyna mistyfikację wydając głos żebrzący o jedzenie w taki sposób, iż  przypomina to odgłos kilku młodych. Ponagleniem do dokarmiania jest szerokie otwieranie dzioba, a kolor gardziołka stymuluje  gospodarzy do natychmiastowej reakcji. Efektem jest nawet przerwanie wysiadywania pozostałych jaj i rozpoczęcie karmienia. Ogromna "żarłoczność" zmusza dorosłe do całodziennych łowów od świtu do zmierzchu nawet po kilkanaście godzin. Natarczywe domaganie się pokarmu trwa przez ponad trzy tygodnie, kiedy to  młoda kukułka opuszcza małe gniazdko, gdyż już się w nim nie mieści. Domaganie się pokarmu jednak trwa nadal przez niemal taki sam trzytygodniowy okres. Po sześciu tygodniach opieki , młoda kukułka staje się  samodzielna. Jest to jednak już zbyt późno by gospodarze byli w stanie wyprowadzić swój własny leg w tym sezonie.

 


 

Opracował:   Emil Dzienniak