ściśle chroniony IV-V przyloty VIII-IX odloty

 

Systematyka
Rząd: kraskowe (Coraciiformes)
Rodzina: kraski (Coraciidae)
Gatunek: kraska (Coracias garrulus)

Charakterystyka
Jest to jeden z najbarwniejszych ptaków Polski. Samiec i samica prawie się od siebie nie różnią. Upierzenie zawiera wiele tonacji błękitu harmonizującego z cynamonowobrązowym grzbietem i czarnymi końcami skrzydeł. Sterówki są od spodu ciemnoszafirowe, od góry seledynowe.  Wiosną upierzenie jest jaśniejsze i ma intensywniejsze barwy niż jesienią, kiedy to kraski opuszczają miejsca lęgowe. Mają silny, czarny dziób i żółtawe nogi. Młode są znacznie mniej kontrastowe, rzuca się w oczy brak koloru niebieskiego na głowie i tułowiu, choć przypominają dorosłe ptaki sylwetką i brązowym grzbietem. Ich pióra konturowe są jasnobiaławobrązowe i dopiero na zimowiskach nabierają jaskrawszych odcieni. Ptaki poniżej pierwszego roku życia odróżnia się od dorosłych po sterówkach. Starsze, dorosłe ptaki, mają na piórach ciemną plamę i są ostrzej zakończone .
Sposobem lotu przypomina grzywacza lub wronę. W powietrzu rzucają się w oczy jej intensywnie niebieskie, ciemno nakrapiane skrzydła i ciemny ogon z szerokim, turkusowym paskiem na końcu. Dojrzały ptak jest rozmiarów kawki lub sójki. Nietrudno ją zauważyć, bo często siada na wysoko wyniesionych punktach terenu skąd obserwuje okolicę - na słupach, drutach itp. Nie jest to ptak płochliwy i nie przeszkadza mu obecność człowieka, może gniazdować na terenach zabudowanych i przy drogach o natężonym ruchu.

Wielkość
długość ciała 31-32 cm
rozpiętość skrzydeł  62 cm
waga 120-150 g

Pokarm
Owady, głównie pasikoniki i chrząszcze, rzadziej dżdżownice i pająki, drobne kręgowce - gady, żaby i ssaki norniki. Jesienią dieta jest uzupełniana owocami.
Pokarm zdobywa na ziemi. Poluje z zasiadki - zlatuje z miejsc obserwacyjnych prosto na ofiarę, która jest na ziemi.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: obecnie niedostępne)

Śpiew kraski nie jest finezyjny. Odzywa się szorstkim "rak rak"

Rozród i gniazdowanie
Kraskę można zaobserwować już końcem kwietnia i początkiem maja, kiedy to przylatuje do Polski z zimowisk znajdujących się w południowej i środkowej Afryce. Przylatujące pary zajmują, jeśli jest to możliwe, opuszczone w poprzednim roku dziuple bądź budki . Zaraz w pierwszych dniach po przylocie odbywają się charakterystyczne dla tego gatunku toki
Do wnętrza dziupli, która nie jest niczym wyścielona, składane jest od 2 do 5 jaj, które następnie są wysiadywane przez około 3 tygodnie. Pisklęta wykluwają się w różnym czasie i niestety nie wszystkie przeżywają. Na początku są ślepe i bez puchu. Przez około miesiąc pozostają w dziupli są karmione przez rodziców- głównie owadami. Dorosłe kraski zazwyczaj polują siedząc na liniach energetycznych lub telefonicznych. Pisklęta opuszczają dziuple często nie potrafiąc jeszcze dobrze latać, ze względu na nie do końca rozwinięte pióra. Przez następne kilka tygodni przebywają w pobliżu gniazda. W lipcu i w sierpniu całe rodziny żerują na swoim terytorium. Kraski opuszczają Polskę od połowy sierpnia do początku października udając się na swoje zimowiska. Często w tym okresie możemy spotkać kraski w większych skupiskach przebywające przez pewien czas poza miejscem gniazdowania.

Biotop
Kraska to ptak krajobrazu rolniczego. Siedlisko kraski w Polsce charakteryzuje się mozaikowatością z fragmentami ekstensywnie użytkowanymi rolniczo. Kraska występuje na terenach gdzie poza polami uprawnymi, łąkami kośnych, pastwiskami znajdują się różne nieużytkowane fragmenty. Cechą charakterystyczną jest obecność na tych terenach zadrzewień bądź pozostawionych remiz śródpolnych, zadrzewień nadrzecznych czy lokalnych lasów przy zabudowaniach. Kraska jest ptakiem, który lubi spokój, chociaż nie unika człowieka. Często przeprowadza legi tuż przy siedzibach ludzkich. Omija zwarte kompleksy leśne, chociaż kilkadziesiąt lat temu częste były legi kraski na zrębach drzewostanów. Obecnie częściej wykorzystuje takie siedliska do żerowania. Kraska przeprowadza lęgi w dziuplach znajdujących się zazwyczaj w olszach, wierzbach oraz sosnach wykłutych wczesnej przez dzięcioły; zielonego i czarnego . Na terenie Podkarpacia większość dziupli zlokalizowanych jest w olszach wykutych przez dzięcioły zielone

Do najważniejszych przyczyn związanych z dużym spadkiem liczebności w zachodniej części Europy są zmiany w krajobrazie rolniczym oraz niedobór odpowiednich drzew z dziuplami, które służą im do zakładania gniazd. Nie sprzyja też jej likwidacja zadrzewień śródpolnych i wycinanie starych, dziuplastych drzew, jak też środki ochrony roślin stosowane w rolnictwie. Główną formą ochrony kraski w celu zwiększenia jej liczebności w skali lokalnej jest:

-wieszanie dużych budek lęgowych, chętnie przez nie zasiedlanych,
-pozostawianie drzew dziuplastych,
-zakładanie na pniach opasek antydrapieżnych,
-ochrona terenów lęgowych.

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Wymaga ochrony czynnej w całej Europie o czym świadczy wiele projektów jej ratowania - uznano ją za "gatunek skrajnie zagrożony" na Czerwonej Liście Zwierząt Ginących i Zagrożonych, jest na liście Konwencji Berneńskiej i Bońskiej, a Dyrektywa Ptasia uznaje ją za gatunek szczególnej troski.
Przy obecnych trendach wymierania gatunku bez stosowania skutecznych działań ochronnych za około 20 lat kraska może całkowicie wyginąć z terenu Polski.

Opracował:   Sylwester Kocot