PCK Chroniony V przylot VIII odlot

Systematyka
Rząd: kraskowate (Coraciiformes)
Rodzina: żołny (Meropidae)
Gatunek: żołna (pszczołojad) (Merops apiaster)

Charakterystyka
To jeden z najpiękniej ubarwionych ptaków jakie przylatują do Polski. Niezwykle kolorowe ubarwienie wskazuje, iż to przedstawiciel tropikalnych ptaków, których cała rodzina liczy aż 24 gatunki .
Błękitno turkusowa pierś przechodząca w blady błękit pod spodem, oddzielona jest czarnym paskiem od gardła. Od długiego mocnego dziobu biegnie czarna opaska  przez oczy. Białawe czoło, zturkusowym paskiem brwi,ostro przechodzi w kolor brązowy który dalej w stronę grzbietu  poprzez rudawy odcień na karku kończy się na złoto żółtym grzbiecie. Turkusowe skrzydła z pokrywą w kolorze rdzawym jak na karku obwiedzione na krańcach lotek czarną wstęgą. Samica  jest bardzo podobna do samca z wyjątkiem nieco ciemniejszego oliwkowo zielonego grzbietu i mniej wyrazistych barw .
Na uwagę zasługuje  para środkowych  sterówek, które są dłuższe od pozostałych o około 3 cm i zaczynają się zwężać w szpic  niemal od połowy swej długości.

Wielkość
długość ciała 23-25cm
rozpiętość skrzydeł  43-48cm
waga 45- 55 g.

Pokarm
Żołnę można by nazwać pogromcą os, które stanowią  znaczną część ich diety obok innych owadów zwłaszcza motyli , błonkówek muchówek i prostoskrzydłych , które w większości łowi w locie czatujac i atakując z  wysuniętych, dobrze eksponowanych  miejsc. Krzywdzącym jest opinia iż to pszczołojad, gdyż  ilość chwytanych pszczół jest znikoma.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Tomasz Ogrodowczyk)

Wibrujący śpiew żołny słyszany jest z dość znacznej odległości , już około 300m. Czasem to jedyny sposób na zlokalizowanie  doskonale wtapiającej się w otoczenie żołny.

Rozród i gniazdowanie
Po przylocie z Afryki , najczęściej grupowym, ptaki przystępują do organizacji kolonii. Pary, jakie  już w trakcie powrotu  zaczynają się dobierać, przystępują do prawie tygodniowej pracy przy kopaniu  gniazda-jamy w stromych wysokich skarpach gliniano-piaszczystych .
Wykopana jama kończy się komorą lęgową a prosty korytarz zapewnia dostęp światła. Sama komora lęgowa nie jest niczym wyściełana. Do kopania jam żołny używają dziobów, które przy tej pracy potrafią się mocno zetrzeć, lecz szybko odrastają.  Tokujący samiec przynosi w dziobie pożywienie samicy. Żołny nie zajmują starych jam i zwykle kopią nową lub nawet kilka jam. W zależności od wysokości skarpy jamy mogą się znajdować około  70 cm od jej krawędzi
Wysiadywanie około 5 jaj odbywa się zarówno przez samca jak i samicę przez okres 20 dni. Młode opuszczają gniazda po około 30 dniach. Do tej pory są karmione przez oboje rodziców.

Biotop
Przez Polskę przebiega północna granica występowania  tego ptaka w Europie. Ze względu na specyficzny rodzaj budowanego gniazda jamy, nie każdy teren jest w stanie zaakceptować. Najdogodniejszy teren to mozaikowe obszary polne w pobliżu wody z wysokimi  lessowymi skarpami.  Choć dotychczas  tylko południowo wschodnia część Polski była siedliskiem, zauważano występowanie także  na dalszym obszarze kraju, również w dość niedogodnych warunkach. Istnieje prawdopodobieństwo, iż coraz cieplejsze lata mogą być dla tego tropikalnego gatunku możliwością ekspansji na północ i zwiększeniem jego populacji w Polsce


Żołna jest gatunkiem chronionym Konwencją Berneńską, Konwencja Bońską, wpisana jest również do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt.

Opracował/a:   Emil Dzienniak