• Podziel się na Facebooku

Strona Główna / Budowa i upierzenie ptaka

    Podczas obserwacji ptaków kierujemy się najczęściej dwoma elementami pozwalającymi sklasyfikować osobnika danego gatunku - wygląd lub głos.

   O ile głosy wielu gatunków są tak charakterystyczne, że nie sposób je pomylić z innymi gatunkami, o tyle problem stanowi utrwalenie głosu nieznanego ptaka i porównanie z dostępnymi nagraniami. Najlepiej byłoby nauczyć się rozróżniać głosy, choć nie każdy ma zdolność zapamiętania melodii śpiewu ptaka, zwłaszcza głosów nawet nieco podobnych do siebie z cała gamą zawołań,  ostrzeżeń, śpiewu godowego , głosów kontaktowych i innch dźwieków.

   Przydatniejszym do identyfikacji jest zatem wizualne rozpoznanie elementów budowy, upierzenia i ubarwienia ptaków, czy choćby wykonanie fotografii. W prowadzonych notatkach zaznaczenie choćby dwu elementów znakomicie ogranicza ( zwłaszcza dla początkujących ) liczbę gatunków które bedą weryfikowane by potwierdzić prawidłowość rozpoznania. Oczywiście fotografia zastąpi nam dużo notatek o wyglądzie ptaka, jednak musi być wykonana w miarę jak najlepiej a fotografia  zabezpieczona aby nie utracić jej zanim nie rozpoznamy gatunku na jej podstawie.

   Często jednak zdarzy się, że obserwacje będą prowadzone w niedogodnych warunkach czy to oświetleniowych ( o zmroku, pod światło) czy w atmosferycznych ( deszcz, śnieg ) i wtedy mimo szczerych chęci powstaną wątpliwości co do poprawnego rozpoznania. Najczęściej będziemy wtedy zasięgać opinii innych i aby wskazać właściwy element charakterystyczny zaobserwowanego osobnika będziemy musieli się posługiwać wspólnym językiem jednoznacznym dla wszystkich. Trudno domyślić się o co chodzi jeśli ktoś podaje mało precyzyjną informację .."no z boku głowy miał taki pasek no i głowę miał siwą" i można gubić się w domysłach o jakim gatunku mówimy. Ta sama informacja natomiast podana  precyzyjnym ornitologicznym językiem może brzmieć : "  miał długi czarny pasek oczny od dzioba aż do karku , słabo zaznaczoną jasną krótką brew, jasny policzek i siwą głowę". 

  To znacznie zawęża nam liczbę gatunków do tych z czarnym paskiem ocznym do np. srokosz, gąsiorek, białorzytka, modraszka, żołna, świstunka, kowalik. Jednak ze wszystkich wymienionych tylko u kowalika mamy kolor siwy dominujący.
  Oczywiście przydatne byłyby dodatkowe informacje np. kształt dzioba, kolor skrzydeł, czy choćby miejsce obserwacji i zachowanie a to z tej racji, iż podobne z wyglądu gatunki prowadzą często odmienny styl życia i to w zupełnie innym otoczeniu, co może być informacją pozwalającą na konkretne i bezbłędne oznaczenie. To tylko przykład oczywiście, nie mniej obrazujący najczęściej spotykaną trudność w określeniu gatunku z powodu mało precyzyjnego, często ogólnikowego określania czy to zaobserwowanych charakterystycznych elementów budowy i ubarwienia ptaków.

   Aby ułatwić orientację w nazewnictwie prezentujemy poniżej swoistą mapę topograficzną ptaka. Należy pamiętać przy tym, iż nie wszystkie elementy zaznaczone na przykładowych fotografiach będą widoczne podczas rzeczywistych obserwacji, co wcale nie oznacza iż ich nie ma, jak np. pokrywy skrzydłowe. Te mogą być widoczne lub nie w zależności od ułożenia skrzydła czy nastroszenia piór. Tak samo kuper, który może byc przysłonięty lotkami II i III rzędu. Barwa upierzenia też może wydawać się inna  w zależności od tła na jakim obserwujemy czy kąta obserwacji np. u mew. Tak samo pewne elementy u osobników młodocianych mogą być i najczęściej będą zupełnie odmienne niż u osobników dojrzałych i pojawią się dopiero z biegiem czasu.

Nieco inaczej przedstawia się sytuacja elementów barwnych upierzenia, które mogą występować ale nie muszą jak np. paski barwne na głowie. Są to wizualne znaki rozpoznawcze przynależności do danego gatunku, często słabo lub w ogóle nie do rozpoznania a dla nas zlewające się w jednolitą barwę, lub o tak słabym odcieniu, że wręcz blade i ledwo dostrzegalne. Pamiętać jednak należy, iż ptaki posiadają inny zakres widzenia barw. To co dla nas jest blade, w ich oczach może mieć intensywny odcień.

Oczywiście oprócz wymienionych elementów funkcjonują także określenia np. czapeczka czy kapturek, maska, śliniaczek, wąs, obrazowo
określające element oraz tradycyjne określenia ogon, noga głowa czy skrzydło jako ogólne nazewnictwo części ciała .


Przy wielu garunkach napotkamy jednak nie jednolite ubarwienie lecz różnorakie wzory ułatwiające maskowanie ptaka. Poniższe zestawienie
ułatwi określenie jego rodzaju.

Opracował : Emil Dzienniak